Muzeum Gazownictwa

MUZEUM GAZOWNICTWA W WARSZAWIE

 widok z XIX wieku

FUNKCJA PRZED REWITALIZACJĄ: nieużytkowa gazownia

FUNKCJA PODSTAWOWA: muzeum gazownictwa w otoczeniu postindustrialnym.

FUNKCJE DODATKOWE: ekspozycja sale konferencyjne, edukacyjne, kulturalne i biurowe.

 

KRAJ: Polska

MIASTO: Warszawa

 

LOKALIZACJA W STRUKTURZE MIASTA: dawniej obszar wiejski teraz dzielnica Warszawy: Wola , przy ul. Kasprzaka 25

POWIERZCHNIA OBSZARU: 3,5ha, bud. biurowy: 5812,1 m2; powierzchnia Muzeum zajmuje 1000m2

PROJEKT: muzeum gazownictwa i budynku biurowego

AUTORZY PROJEKTU: Projekt budynku biurowego Krajowej Dyspozycji Gazu w Warszawie:Arch. Zygmunt Hofman i arch.Witold Thumenas, w pracowni arch.H.T.T. Spółka z o.o.; Konstrukcję budynku żelbetową, monolityczną w układzie słupowo płytowym opracowali Jerzy Błażeczek i Jacek Andrzejewski z biura BWL. Projekt pali wykonał inż. Krzysztof Grzegorzewicz

Projekt wnętrz: arch. Dominika J. Rostocka,   creative croop architects

 roz1widok aktualny

STRONA INTERNETOWA :http://www.muzeum.gazownictwa.pl/o-nas.html; http://www.museo.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=1135 fot.eric_e_bayward

 

ŹRÓDŁA, LICENCJE:


http://pl.wikipedia.org/wiki/Muzeum_Gazownictwa_w_Warszawie

http://rewitalizowane.fundacja-hereditas.pl/obiekt/8/historia

http://www.opuszczone.net/gazownia-warszawa

http://www.muzeum.gazownictwa.pl/o-nas.html

http://www.creative-coop.pl

http://infografika.wp.pl/title,MuzeumGazownictwawWarszawie

http://www.opuszczone.net/gazownia-warszawa

 roz10 mapa

CHARAKTERYSTYKA OBSZARU/OBIEKTU PRZED REWITALIZACJĄ

Muzeum gazownictwa powstało  w dawnym budynku aparatowni i tłoczni gazu, która wiele lat temu służyła  sprężaniu gazu i przesyłaniu go kolektorami do odbiorców. Obiekt został zniszczony we wrześniu 1939 r., po czym ponownie był uruchomiony Odbudowany po zakończeniu II wojny światowej, został oddany ponownie do użytku dnia 25 czerwca 1945 r. W 1978 r. zakończono w nim produkcję gazu powęglowego.

 

Poza tym kompleks został uzupełniony o budynek  biurowy Krajowej Dyspozycji Gazu w Warszawie, o wymiarach 32,51m x 50,76 m, kubatura obiektu 23627 m3, wysokość maksymalna20,2m. Wymiary budynku 32.51 x 50.76 m2, powierzchnia użytkowa obiektu 5812.10 m2, kubatura obiektu 23 627 m3 i wysokość maksymalna 20.2 metra. Budynek przewiduje pomieszczenia biurowe techniczne oraz bogate zaplecze socjalne(siłownia itp.)

 

CELE I ZAŁOŻENIA REWITALIZACJI

Koncepcje i cele rewitalizacji terenu gazowni nie są jeszcze jasno i definitywnie sprecyzowane. Końcowy efekt będzie zależny od właściciela i właściwych organów administracji publicznej.

W końcu XX wieku w pracowni arch. H.T.T. Spółka z o. o. powstał projekt budynku CDKG. Działka przeznaczona pod zabudowę znajduje się w zachodniej części terenu zakładów. Projektanci Z. Hofman i W. Thumenas zaprojektowali budynek o 4 kondygnacjach naziemnych i jednej podziemnej oraz kondygnacji technicznej na dachu. Dwa nieczynne od lat zbiorniki na gaz, neogotycka wieża ciśnień i potężny komin wpisane zostały do rejestru zabytków. Wraz z otaczającą je zielenią podlegają one ścisłej ochronie konserwatorskiej. Aktualnie są własnością PGNiG, które planuje przekształcenie wszystkich obiektów w centrum konferencyjne. Zatwierdzony już projekt przewiduje utworzenie biur i hoteli oraz nowej centrali PGNiG. Stare budynki połączą mocno przeszklone łączniki ozdobione detalami nawiązującymi do zabytków. W jednym z dziewiętnastowiecznych budynków mieści się Muzeum Gazownictwa. Powstały zielone aleje i nowa  nawierzchnia placu jako elementy zagospodarowania terenu.

 roz2 roz3

OPIS DZIAŁAŃ REWITALIZACACYJNYCH

Adaptacja dawnych obiektów przemysłowych do pełnienia nowych funkcji, w tym znaczna część programów rewitalizacji kładzie nacisk na wprowadzenie różnego typu funkcji kulturalnych, edukacyjnych i ekspozycyjnych.  Uzupełnienie założenia o nową zabudowę i nową funkcje biurową.

 roz9 roz8

OCENA EFEKTÓW REWITALIZACJI PO PEWNYM OKRESIE UŻYTKOWANIA

Wprowadzone zabiegi w istniejących budynkach pozwoliły na wyeksponowanie  zabytkowych urządzeń i obiektów nauki i techniki  związanych z historią i miejscem. Funkcje edukacyjne i ekspozycyjne utrwalają i upamiętniają historie miejsca.  Nowe wnętrza i aranżacje pomieszczeń odpowiadają współczesnym wymogom estetycznym, jednak wprowadzanie nowego stylu w postindustrialne  wnętrza nie jest do końca pożądanym zabiegiem.

 2 roz11 roz5

ŹRÓDŁA INFORMACJI: 

 


http://www.geotekst.pl/artykuly/historia/gazownia_warszawska

http://pl.wikipedia.org/wiki/Muzeum_Gazownictwa_w_Warszawie

http://rewitalizowane.fundacja-hereditas.pl/obiekt/8/historia

http://www.opuszczone.net/gazownia-warszawa

http://www.muzeum.gazownictwa.pl/o-nas.html

http://www.creative-coop.pl

http://klimatwarszawy.pl/gazownia-warszawska-2/

 

AUTOR OPRACOWANIA: Joanna Kowalska

 

 

Hotel w kamieniołomach-Chiny

hotel w kamieniolomach-shimao quarry02

FUNKCJA PRZED REWITALIZACJĄ: kamieniołomy

FUNKCJA PODSTAWOWA: luksusowy hotel pięciogwiazdkowy

FUNKCJE DODATKOWE: restauracje, sale bankietowe, sale konferencyjne, centrum sportów ekstremalnych i wodnych

KRAJ: Chiny

MIASTO: Songjiang

LOKALIZACJA W STRUKTURZE MIASTA: 35 km od Szanghaju

POWIERZCHNIA OBSZARU: 428 000 m2

PROJEKT: rozpoczęcie budowy 2012 rok

UKOŃCZENIE BUDOWY: przewidywane ukończenie 2015

AUTORZY PROJEKTU: Brytyjskie Biuro Atkins

KOSZT BUDOWY: 555.000.000 $

NOMINACJA: Projekt został nominowany do nagrody na World Architecture Festival w 2009 roku
CHARAKTERYSTYKA OBSZARU PRZED REWITALIZACJĄ
hotel w kamieniolomach-shimao quarry03

Miasto satelitarne Songjiang  jest około 35 km od centrum miasta Szanghaju.  Opuszczone kamieniołomy u podnóża Góry Tianmashan, stały się inspiracją do stworzenia projektu luksusowego, pięciogwiazdkowego hotelu mającego 19 kondygnacji.

Rozległe krajobrazy i naturalne piękno  obszarów gór Tianmashan zyskały na popularności turystycznej. Stąd pojawił się pomysł na wykorzystanie obszaru zdegradowanego  i zaadaptowanie go w ekonomiczny i ekologiczny sposób.

hotel w kamieniolomach-shimao quarry04

Sam teren kamieniołomów był nieużywalny od  2000 roku. Jego poprzednia funkcja wyeksploatowała się. Ogromny teren , w którym na przestrzeni lat wykopano gigantyczną dziurę był mało atrakcyjny.  W gigantycznej dziurze problemem stały się również gromadzące  się tam  wody, które  zalegały. Wizja architektów na  zaadaptowanie terenu  została nagrodzona nominacją do nagrody World Architecture Festival w 2009 roku oraz wygraniem przetargu i realizacją  koncepcji.

CELE I ZAŁOŻENIA REWITALIZACJI

Głównym celem było zrewitalizowanie przestrzeni całkowicie nieużytkowalnej i niezarabiającej na siebie. Odnowienie zdegradowanego obszaru pozwoliłoby uatrakcyjnić krajobraz w niekonwencjonalny sposób. Teren obejmował duży i głęboki obszar, więc należało go maksymalnie zaplanować ,aby wykorzystać wszystkie jego walory.  Autorzy projektu postawili sobie za zadanie wpisać się w otoczenie kontekstu. Inspirowali się kamiennymi ścianami i jej spadkami, okolicznymi wzgórzami i wodospadami, czyli otaczającym go środowiskim naturalnym. Projekt zakładał wybudowanie obiektu energooszczędnego. Wszystkie te aspekty zostały wdrożone do projektu.

OPIS DZIAŁAŃ REWITALIZACYJNYCH:

Celem było całkowite przeobrażenie terenu i zaadaptowanie go pod zupełnie inną funkcję, dlatego działania, które miały zostać podjęte w tej lokalizacji są bardzo obszerne i skomplikowane. Nie ma tu powstałych obiektów, lecz budowlańcy mieli do czynienia z naturalnym terytorium, w którym należało przede wszystkim oczyścić teren i osunąć niestabilne elementy ścian kamiennych oraz osuszyć teren z zanieczyszczonej wody oraz dostosować teren do projektowanego obiektu.

hotel w kamieniolomach-shimao quarry08

Koncepcja zakłada powstanie budynku niemal pod powierzchnią ziemi, jak i pod powierzchnią wody. 19-sto- kondygnacyjny obiekt ma być posadowiony w  stumetrowej „dziurze” częściowo wypełnionym sztucznym zbiornikiem wodnym. Dwie kondygnacje wyłaniają się znad powierzchni terenu, pozostałe znajdują się pod jego powierzchnią. Dwa piętra umieszczone pod wodą zaadaptowano pod restauracje, akwaria oraz pokoje. Luksusowy obiekt posiadać będzie 360 pokoi, sale bankietowe oraz sale konferencyjne nawet do 1000 osób. Obiekt ma funkcjonować również jako centrum sportów wodnych i ekstremalnych. Będzie można skorzystać z takich atrakcji jak m.in. skoki na bungee, wspinaczka skałkowa.

hotel w kamieniolomach-shimao quarry01

Poza zielonym dachem budynek zapewnia  wiele aspektów zrównoważonego rozwoju, począwszy od energii geotermalnej do wykorzystania energii słonecznej, które są zawarte w tym projekcie. hotel w kamieniolomach-shimao quarry07

Hotel został zaprojektowany w kształcie litery „S”.  Posiada również oddzielną strukturę do przeszklonego holu , który przypomina wodospad. Całość kompleksu przypomina obiekt typu „wonderland”.

BIBLIOGRAFIA:


http://en.wikipedia.org/wiki/Shimao_Wonderland_Intercontinental


http://www.atkinsglobal.com/en-GB/projects/shimao-quarry-hotel-songjiang


http://dulich.chudu24.com/t/a/65/intercontinental-shimao-wonderland-khach-san-sang-trong-nam-trong-long-dat.html


http://www.redesignrevolution.com/worlds-first-groundscraper-intercontinental-shimao-shanghai-wonderland/

 

Autor opracowania : Anna Becla

Fabryka Scheiblera w Łodzi

22

FUNKCJA PRZED REWITALIZACJĄ:  Przędzalnia w XIXw. Zespole Fabrycznym Karola Scheiblera
FUNKCJA PODSTAWOWA: Lokale mieszkalne
FUNKCJE DODATKOWE: Lokale usługowe w otoczeniu budynku głównego, w tym: restauracje,sklepy ogólnospożywcze, gabinety lekarskie.
KRAJ: Polska
MIASTO: Łódź
LOKALIZACJA W STRUKTURZE MIASTA: Widzew, Księży Młyn
ADRES: ul. Księdza Biskupa Wincentego Tymienieckiego 25C, 90-350 Łódź
POWIERZCHNIA TERENU: 48 970m2
POWIERZCHNIA UŻYTKOWA CZĘŚCI ZABYTKOWEJ: 34 tys. m2

PROJEKT: 2005 – 2010
REALIZACJA: Adaptacja budynków zabytkowych 2007 – 2010
AUTORZY PROJEKTU: projektant – Marciniak i Witasiak „Architekci”, inwestor – Opal Property Developments

CHARAKTERYSTYKA OBIEKTU PRZED REWITALIZACJĄ

Okolica budynku nazwę swą zawdzięcza licznym młynom napędzanym niegdyś pobliską rzeką Jasień. Właścicielem jednego z nich był łódzki pleban, i to właśnie stąd wzięła się nazwa całej okolicy – „Księży Młyn”. W 1825 roku, w momencie wybudowania pierwszej tkalni ręcznej rozpoczęła się fabryczna historia Księżego Młyna. Dynamiczny rozwój przemysłowego osiedla hamowały niestety jednak skutecznie liczne pożary pierwszych fabrycznych zabudowań oraz kolejne kryzysy surowcowe. W roku 1870 jednak, za sprawą osoby Karola Scheiblera – doświadczonego fabrykanta pochodzenia niemieckiego, powstaje potężny kompleks zespołu fabrycznego w Księżym Młynie na zawsze zmieniając jego oblicze. Jako pierwszy wybudowany zostaje ogromny budynek przędzalni – rozległa budowla licząca sobie 207 m długości i 35,5 m szerokości wzniesiona na planie prostokąta. Składa się z trzech członów: bocznych, mieszczących trójnawowe hale produkcyjne oraz środkowego przeznaczonego dla maszyny parowej. Ze względu na swoje rozmiary, styl architektoniczny i nowatorskie rozwiązania konstrukcyjne stanowi ona przełom w architekturze przemysłowej, stając się wzorem dla wielu późniejszych projektantów fabryk. Jej ceglane elewacje oraz duże okna są charakterystycznym elementem architektury przemysłowej XIX wieku, która zachwyca do dziś nie tylko znawców sztuki. Rozpoznawalne dla budynku przędzalni Schieblera są także narożne, ośmioboczne wieże, w których ulokowano klatki schodowe, urządzenia sanitarne i dźwigowe. Wieże te i wielkość budynku nawiązywały do średniowiecznej architektury obronnej, świadcząc o potędze ówczesnego właściciela.ksiezy-mlyn12

W następnej kolejności powstają pozostałe zabudowania fabryczne, na które składają się m.in.: tkalnia wyrobów bawełnianych, gazownia, farbiarnia, bocznica kolejowa, a także straż pożarna. Naprzeciw budynku przędzalni wzniesione zostaje osiedle domów robotniczych z własną szkołą powszechną i sklepami. Wybudowano również szpital, klub pracowniczy ze sceną teatralną i orkiestrą fabryczną, a także stadion sportowy tworząc niepowtarzalne „miasto w mieście”. Ogromna budowla przędzalni widoczna z daleka, przyciąga wzrok przechodniów informując ich o potędze fabrykanta. Miasto kwitnie napędzane trybami maszyny parowej. Nic jednak nie trwa wiecznie i tak I wojna światowa, kryzysy gospodarcze okresu międzywojennego, a także zmiana ustroju społecznego w Polsce powodują upadek imperium Scheiblera, po którym ocaleją jedynie puste fabryki.2005_Fabrik_von_Scheibler

CELE I ZAŁOŻENIA REWITALIZACJI:

Pomysł zagospodarowania przędzalni na Księżym Młynie zrodził się w 2005 roku. Australijczyk Nathan Stoilar, podczas swojej pierwszej wizyty w Łodzi, zachwycił się jej architekturą i postanowił stworzyć w murach fabryki mieszkania, czyli tzw. lofty. Inwestor już na starcie chciał przywrócić pierwotny kształt budynku, którego dawną świetność można dostrzec w ogromnych pofabrycznych oknach, czy żeliwnych słupach charakterystycznych dla tego typu architektury. Zabytkowa fasada tego XIX-wiecznego budynku kontrastuje z jego nowoczesnym, jasnym wnętrzem.

1313742954,1018,i,main_,lofty-u-scheiblera

W zabytkowej zabudowie fabryki Scheiblera zaprojektowano 421 nowoczesnych apartamentów jedno-, dwu- i trzypoziomowych o powierzchni od 30 do 180 metrów kw. Mieszkania charakteryzuje wysoki standard i nowoczesny styl, są one doświetlone zarówno od zewnątrz, jak i przez wewnętrzne patio. W mieszkaniach zachowano zabytkowe elementy konstrukcji takie jak ściany z charakterystycznej czerwonej cegły czy fragmenty instalacji, zachowując postindustrialny charakter tworzący klimat tego miejsca. Wielka zabytkowa hala przędzalni natomiast daje nieograniczone możliwości aranżacji przestrzeni.

16_252

Poza samą rewitalizacją budowli historycznych postanowiono wybudować także nowe, ceglane budynki stylizowane na pofabryczne (N1, N2, 39), w których znajduje się 212 mieszkań o łącznej powierzchni użytkowej 17 tys m2. Pod budynkami tymi umieszczono także podziemne garaże. Na terenie kompleksu fabryki Scheiblera zaprojektowane zostały także tereny zielone oraz część rekreacyjna z alejkami spacerowymi i malowniczym stawem.

plan

OPIS DZIAŁAŃ REWITALIZACYJNYCH:

Prace nad renowacją historycznych obiektów rozpoczęto od oczyszczenia ich w większości z pochodzących z połowy XX wieku dobudówek. Została także usunięta nadbudowa jednej kondygnacji na budynku przędzalni, którą pokryto następnie pochyłym, dwuspadowym dachem pod którym znalazły się poddaszowe mieszkania z tarasami. Część mniejszych zabudowań natomiast została nadbudowana i połączona między sobą nowymi, ceglanymi stylizacjami wtapiającymi się w klimat zabytkowego kompleksu. Za głównym, odrestaurowanym portykiem wejścia urządzony został wielopiętrowy hol z wewnętrzną wieżą mieszczącą windy, zapewniając z tego punktu dostęp na większość galerii prowadzących do mieszkań. Natomiast dach nad wejściem zwieńczony został odtworzoną na podstawie materiałów ikonograficznych stalową sygnaturką.

2_2mZe względu na zmianę przeznaczenia pomieszczeń na mieszkalne nie było możliwe pełne wykorzystanie hal fabrycznych o głębokich, ponad trzydziestometrowych traktach. Postanowiono  związku z tym w ich wnętrzach wyciąć zwieńczone świetlikami atria z obiegającymi je galeriami. Ze względów konstrukcyjnych konieczne było pozostawienie w pozbawionych stropu miejscach, stalowych szkieletów. Stworzyło to niecodzienną, oryginalną dekorację wnętrza nawiązującą do postindustrialnego charakteru budynku.

9lofty_w_dawnej_fabryce_scheiblera_101934 Na ścianach zewnętrznych, murowanych z cegły, położono od strony wewnętrznej termoizolację, którą obłożono płytą gipsowo kartonową. Dzięki temu poprawiono ich parametry izolacyjne przy jednoczesnym zachowaniu charakterystycznego stylu elewacji. Detale ceglane na zabytkowych ścianach wymagające odbudowy odtwarzane były na wzór istniejących, natomiast pozostałe detale stalowe i stalowo-ceglane w większości były nowoprojektowane i niczego nie odwzorowywały w myśl przyjętej przez projektantów zasady: „zaprojektować zespół budynków poza stylami, ale osadzony w historii”. Stolarka okienna wymieniona została w całości na nową, aluminiową z podwójnym oszkleniem. Ściany oddzielające poszczególne mieszkania wykonano z cegły pełnej i wykończono płytą gipsowo kartonową lub tynkiem gipsowym. Sufity podwieszane (płyta gipsowo – kartonowa) lub istniejące zabytkowe stropy w stanie surowym oczyszczonym. W części wspólnej zabudowy posadzki wykończono kamieniem i gresem ceramicznym, natomiast ściany marmurem, płytą gips – kartonową i tynkami.

OCENA EFEKTÓW REWITALIZACJI PO PEWNYM OKRESIE UŻYTKOWANIA

Pomysł adaptacji zespołu fabrycznego Karola Scheiblera dla potrzeb mieszkalnych spotkał się początkowo z dużym zainteresowaniem i entuzjazmem, wywołanym zapewne sukcesem loftów budowanych w innych częsciach świata. Oryginalne lokale szybko zaczęły znajdować właścicieli wsród znudzonych zwyczajnymi mieszkaniami, zamożnych osób skłonnych zapłacić nawet ponad 7 tys. zł za metr kwadratowy. Dziś jednak, po początkowej euforii zabudowania te znajdują się pod pieczą Syndyka starającego się znaleźć kupców na pozostałe, puste mieszkania. Mimo, iż zastanawiającym jest powód takiego stanu, fabryczna zabudowa  dawnej przędzalni bez wątpienia zasłużyła na rewitalizację, a zważywszy na trwający obecnie remont pobliskich zabudowań pracowniczych i otaczających je skwerów, Księży Młyn nabierze nowego blasku i przypomni Łodzianom dawną potęgę i historię ich miasta.

3m

ŹRÓDŁA INFORMACJI:

www.wikipedia.org

www.uscheiblera.pl

www.mmlodz.pl

www.mwarch.pl

„Architektura” (09/2010)

„Świat Architektury” (3/2010)

 

AUTOR OPRACOWANIA: Róża Olszowy

 

TRAKT KRÓLEWSKO – CESARSKI ORAZ INNE ELEMENTY MIEJSKIEGO PROGRAMU REWITALIZACJI W POZNANIU

  • FUNKCJA PRZED REWITALIZACJĄ: widok na dolinę Warty,
  • FUNKCJA PODSTAWOWA PO REWITALIZACJI: wytworzenie tożsamości miejsca. Rozwój integracji społecznej i bezpieczeństwa.
  • KRAJ: Polska
  • MIASTO: Poznań
  • LOKALIZACJA W STRUKTURZE MIASTA: Trakt Królewsko – Cesarski
  • POWIERZCHNIA: około 100 km2
  • PROJEKT: 2005-2010
  • UKOŃCZENIE BUDOWY: do dziś proces rewitalizacji nie dobiegł końca.
  • AUTORZY PROJEKTU: praca zbiorowa
  • STRONA INTERNETOWA: 
    http://www.poznan.pl/mim/trakt/

 

Wprowadzenie

W Planie Rozwoju Miasta Poznania na lata 2005 – 2010, spośród wielu zapisanych programów są trzy szczególnie ze sobą związane. Są to: „Ring Stübbena – rewitalizacja obszarów poprzemysłowych”, „Trakt Królewsko – Cesarski” i „Śródka – przywrócenie rzeki miastu”. Ich celem jest zapewnienie możliwości dalszego rozwoju przestrzennego śródmiejskich obszarów z zachowaniem spójności urbanistyczno-architektonicznej i ożywieniem lokalnej gospodarki. Trakt Królewsko-Cesarski jest elementem spajającym działania zmierzające do ożywienia śródmieścia Poznania. Ich realizacja następuje m.in. poprzez Miejski Program Rewitalizacji (MPR). Jest to program wieloletni, kroczący, okresowo aktualizowany i oparty o partnerstwo i współdziałanie samorządu terytorialnego, społeczności lokalnej oraz innych partnerów (m.in. organizacji społecznych, gospodarczych i pozarządowych) zaangażowanych w działania rewitalizacyjne na wyznaczonych obszarach. Obszary do rewitalizacji zostały wybrane w oparciu o Założenia Miejskiego Programu Rewitalizacji – we wrześniu 2005 r. oraz w wyniku uchwalenia przez Radę Miasta Poznania: Miejskiego Programu Rewitalizacji dla obszaru pilotażowego Środka – w marcu 2006 r. i drugiej edycji Miejskiego Programu Rewitalizacji dla kolejnych obszarów kryzysowych – w październiku 2006 r. Równolegle do opracowania dokumentów związanych z rewitalizacją, podjęto również prace nad sporządzeniem dokumentu Strategii Rozwoju Narodowego Produktu Turystycznego „Trakt Królewsko – Cesarski”. Poznań postanowił zaczerpnąć z doświadczeń Warszawy i zastosował podobną metodykę tworzenia programu jak w przypadku „Traktu Królewskiego w Warszawie”. Rada Miasta Poznania przyjęła Strategię Rozwoju Narodowego Produktu Turystycznego „Trakt Królewsko – Cesarski w Poznaniu” jako dokument kierunkowy dla rozwoju turystyki kulturowej w mieście Poznaniu w lutym 2006 r.

Trakt Królewsko – Cesarski w Poznaniu

Jak już wspomniano, „Trakt Królewsko-Cesarski” jest ideą, elementem spajającym działania zmierzające do ożywienia śródmieścia Poznania. A nie jest to zwyczajne miejsce. Tu właśnie rozpoczęła się państwowość polska. To miejsce upodobali sobie Mieszko I, król Bolesław Chrobry, król Mieszko II, Kazimierz Odnowiciel oraz Przemysł I, Bolesław Pobożny i król Przemysł II. Tu, po koronacji na króla Polski Przemysła II, powstało godło państwa polskiego – Orzeł Biały w koronie. W późniejszym czasie, kiedy królowie rezydowali już w Krakowie i Warszawie, Poznań był nadal ich siedzibą podczas wizyt w Wielkopolsce. Na zamku poznańskim gościło wielu polskich władców i odbywały się wesela królewskie. Bywali tu: Ludwik Węgierski, królowa Jadwiga, Kazimierz Jagiellończyk, Zygmunt Stary, Henryk Walezy, Zygmunt III Waza, Jan Kazimierz, a najczęściej przebywał tutaj Kazimierz Wielki i Władysław Jagiełło. Swoją obecność w Poznaniu zaznaczyli również zagraniczni władcy: cesarz niemiecki Otton III, cesarz

pruski Wilhelm II i Napoleon Bonaparte, a także car Mikołaj I. Miasto ma wiele królewsko-cesarskich śladów.

Oś Traktu Królewsko-Cesarskiego wyznaczają najbardziej wartościowe i atrakcyjne kulturowo, historyczne obszary i obiekty miasta. Trakt zaczyna się przy kościele św. Jana Jerozolimskiego za Murami, jednym z najstarszych kościołów ceglanych w Polsce, w pobliżu największych terenów rekreacyjnych w Poznaniu nad jeziorem Malta. Przebiega przez Śródkę – starą dzielnicę, powstałą w XI wieku. Przekracza rzekę Cybinę i przechodzi przez najstarszą część miasta Ostrów Tumski, na którym wg najnowszych badań, już w IX wieku istniał pierwszy gród, a później, w 966 miał miejsce chrzest Polski i w 968 r. utworzono pierwsze polskie biskupstwo. Tu pochowano ciała pierwszych polskich władców. Na czas panowania Mieszka I przypada budowa pierwszej polskiej katedry oraz największej w tamtych czasach siedziby książęcej, tzw. pallatium. Mimo wielu znalezisk archeologicznych, świadczących m.in. o rozległych kontaktach kulturalno-gospodarczych z Zachodem i Wschodem, miejsce to wciąż jest pełne tajemnic przeszłości.

Z Ostrowa Tumskiego, oś Traktu podąża dalej poprzez miasto lokacyjne, czyli dzisiejsze Stare Miasto. Tę najstarszą po Ostrowie Tumskim i Śródce dzielnicę Poznania założono w 1253 roku w ramach tzw. lokacji miasta na lewym brzegu Warty z centralnym placem, obecnie zwanym Starym Rynkiem. Miasto lokacyjne było otoczone murami ceglanymi o długości ok. 1700 metrów z czterema bramami wejściowymi oraz trzydziestoma pięcioma basztami. Większa część tych murów została rozebrana na początku XIX wieku. Dzielnica ta posiada wiele cennych i atrakcyjnych obiektów z przepięknym barokowym kościołem farnym i renesansowym ratuszem na czele.

Następnie, oś traktu przebiega przez tzw. Nowe Miasto, dzielnicę zaprojektowaną przez Davida Gilly’ego na początku XIX wieku, jako nowe centrum rozwijającego się w kierunku zachodnim Poznania. W jego sąsiedztwie leży dzielnica zamkowa (Forum Cesarskie) zbudowana po wyburzeniu murów wewnętrznych twierdzy pruskiej Festung Posen, kiedy Poznań uzyskał tytuł „Residenzstadt” – miasta rezydencji cesarskiej. Założenie urbanistyczne Forum Cesarskiego wraz z tzw. Ringiem Stübbena powstałym na miejscu dawnych murów fortecznych, stanowią przykład urbanistyki na najwyższym europejskim poziomie, wzorowany na przykładach Wiednia i Berlina. Najokazalszą budowlą forum jest Zamek Cesarski zbudowany dla cesarza Wilhelma II. Jest on ostatnia rezydencją monarszą w Europie.

Stare i Nowe Miasto oraz Forum Cesarskie stanowią razem obecne centrum współczesnego Ide z najciekawszych placów targowych Poznania otoczony secesyjnymi oraz eklektycznymi kamienicami i kończy się w pobliżu starej wsi Jeżyce – w okolicach ulicy Kościelnej, przy kościele św. Floriana.

Rewitalizacja Śródki i Ostrowa Tumskiego

Tak się stało niefortunnie dla Poznania, że właśnie w najcenniejszych kulturowo częściach miasta, i tym samym Traktu, zostały przerwane tradycyjne powiązania – najpierw przestrzenne, a w konsekwencji społeczne i gospodarcze. W latach 60/70 dwudziestego

wieku zasypano stare koryto Warty, a przez Stare Miasto, Chwaliszewo, Ostrów Tumski i Śródkę przeprowadzono trasę komunikacyjną o znaczeniu międzydzielnicowym i tranzytowym. W historii miasta była to jedna z najbardziej dramatycznych i brzemiennych w skutki decyzji dotyczących jego struktury przestrzennej. Trasa pofragmentowała i zniszczyła historyczny szlak, który łączył zamek królewski na wzgórzu Przemysła, Stary Rynek, Chwaliszewo, Ostrów Tumski i Śródkę. Zniszczyła rozległe ogrody przy pałacu arcybiskupim i seminarium duchownym. Odseparowała obszar przykatedralny i Zagórza, na Śródce unicestwiła cały południowy obszar dzielnicy, przechodząc przez południowy kraniec Rynku Śródeckiego.

Powstał przypadkowy widok na dolinę Warty, eksponujący kaleką, obciętą strukturę ww. dzielnic. Tereny zasypanego starego koryta Warty, mimo upływu ok. czterdziestu lat od chwili ich zasypania, wciąż szpecą jedno z najważniejszych miejsc historycznego Poznania. Degradacja obszaru i jego dezintegracja przestrzenna uniemożliwia realizowanie korzystnych dla tego terenu, pożądanych funkcji w nawiązaniu do wysokich wartości historyczno – kulturowych i potencjału turystycznego. Funkcje usługowe, turystyczne i kulturowe są zredukowane do wymiaru grożącego izolacją tego obszaru od Centrum, jak i innych ważnych obszarów miasta. Znaczna część istniejących funkcji mieszkalnych i substancji budowlanej ulega postępującej dekapitalizacji, względnie utracie wartości lokalizacyjnych. Istniejąca sytuacja, wyłącza te tereny z przestrzenno – funkcjonalnego systemu miasta i grozi również jego dalszą degradacją oraz stanowi barierę dla skutecznej realizacji Misji Miasta Poznania w tym rejonie. Stanowi przez to istotną przeszkodę w realizowaniu głównych celów rozwojowych miasta. Wspomniana trasa, o coraz większym natężeniu ruchu, do dzisiaj dezintegruje przestrzennie i funkcjonalnie obszary Starego Miasta, wzgórza św. Wojciecha, Chwaliszewa, Ostrowa Tumskiego i Śródki. Obok istniejących na całym obszarze śródmieścia zjawisk kryzysowych (bezrobocie, ubóstwo, przestępczość itd.), w ww. dezintegracji można upatrywać dodatkowych, istotnych przyczyn szczególnie silnej degradacji niektórych z tych obszarów we wszystkich trzech aspektach: społecznym, gospodarczym i przestrzennym. Złożoność przyczyn powstania takiej sytuacji wskazuje na potrzebę równoczesnej realizacji programu Rewitalizacji oraz programu Trakt Królewsko-Cesarski. Niezbędne jest wzajemne wsparcie tych programów. Tak też te dwa programy są realizowane.

Proces rewitalizacji, ujęty w ramy programowe, rozpoczął się w Poznaniu niedawno – w 2005 roku. Jako pierwszy został opracowany i uchwalony dokument „Miejski Program Rewitalizacji – etap pilotażowy Śródka”. W ramach Śródmieścia Poznania, wybrano jako pilotażowy obszar historycznej dzielnicy Śródka, która najpierw jako osada, a później miasto, dopełniała funkcji głównego ośrodka miejskiego od czasu, gdy na Ostrowie Tumskim w XI wieku zabrakło miejsca pod dalszą zabudowę. W końcu XII w. wytyczono rynek, na którym zbudowano kościół, najstarszy zachowany ślad kształtowania przestrzeni w Poznaniu. Mimo braku murów obronnych, w XIII w. właśnie Śródka pełniła rolę miasta, a po lokacji Poznania na lewym brzegu była określana „starym miastem”. Obecnie, Śródka jest obszarem, który wraz Ostrowem Tumskim i Obszarem Staromiejskim posiada kluczowe znaczenie przestrzenno – funkcjonalne dla Centrum Miasta Poznania. Znaczną część Śródki obejmują tereny zdegradowane przestrzennie

i funkcjonalnie oraz zabudowa wymagająca odnowy i uzupełnienia. Tereny zdegradowane obejmują obszary zabudowane, zdziczałe obszary zieleni i nadbrzeża koryta rzeki Cybiny.

W ramach realizacji programu operacyjnego dla Śródki prowadzone są tam działania społeczne, kulturalne i infrastrukturalne (przygotowawcze). Nawiązana została, i jest kontynuowana, współpraca z miejscową Radą Osiedla, „Centrum Ekonomii Społecznej”, „Centrum Innowacji Społecznej SIC!”, Stowarzyszeniem „InterCity” (działania kulturalno – artystyczne), Stowarzyszeniem „Środek Świata” (kultura, edukacja) oraz miejscowymi instytucjami: antykwariatem „Pokój z widokiem”, kinem „Malta”, Poznańską Ogólnokształcąca Szkołą Muzyczną I st., itp.

M.in. wyżej wymienieni partnerzy rewitalizacji byli współorganizatorami Europejskiego Dnia Sąsiada na Śródce, który po raz pierwszy w 2006 roku obchodzono w Poznaniu, a który był okazją do zainicjowania działań społecznych, kulturalnych i edukacyjnych. Spotkanie poprowadzili mieszkańcy Śródki. Dekoracje placu przed kościołem przygotowały dzieci, które podczas warsztatów odbywających się na kilka dni przez obchodami święta, wykonały proporczyki, kotyliony oraz plakaty zapraszające do udziału w spotkaniu. Ich prace były porozwieszane na całej Śródce. Tego dnia czekały na mieszkańców Śródki liczne atrakcje, między innymi: wystawa prac dyplomowych studentów Wydziału Architektury Politechniki Poznańskiej przedstawiająca projekty dot. tego obszaru, pokaz znanego czeskiego filmu animowanego pt. „Sąsiedzi”, spacer z przewodnikami po Śródce, biesiada sąsiedzka na placu przed kościołem Św. Małgorzaty, konkurs na ulubionego sąsiada oraz konkurs kulinarny na najlepszy wypiek oraz sałatkę, bajka muzyczna pt. „Jaś i Małgosia” w wykonaniu miejscowej szkoły muzycznej, stoisko wymiany „usług sąsiedzkich”, zabawy dla dzieci oraz rozgrywki sportowe dla młodzieży. W ciągu całego dnia na placu przed ośrodkiem zdrowia dzieci mogły malować po chodniku kolorową kredą oraz stworzyć swoje kolorowe miasto – budując miniaturową Śródkę z kolorowych kartonów. Dużą atrakcją był występ II Poznańskiej Drużyny Harcerskiej „Wiarusy”, a na zakończenie biesiady odsłonięcie fresku przedstawiającego Most Cybiński z 1919 roku, wykonanego przez mieszkankę Śródki – pracownika Akademii Sztuk Pięknych oraz studentów tej szkoły. Ostatecznie obchody Dnia Sąsiadów zakończyły się późnym wieczorem projekcją plenerową filmu „Amelia” przygotowaną przez kino Malta.

W lipcu i sierpniu 2006 roku, pod hasłem „Pomaluj z nami miasto” odbywał się w Poznaniu cykl wakacyjnych warsztatów plastycznych dla dzieci w ramach Miejskiego Programu Rewitalizacji. Zabawy miały miejsce w pięciu rejonach śródmieścia, na których odbywały się konsultacje – na „Wyspach”, Jeżycach, Wildzie, Łazarzu oraz w Centrum. Były to dwudniowe warsztaty, podczas których pierwszego dnia dzieci tworzyły ceramiczne modele charakterystycznych ich zdaniem miejsc danej dzielnicy. Druga część polegała na umieszczeniu gotowych już rzeźb w przestrzeni. Udział w warsztatach dla dzieci w wieku od 5 do 15 lat był bezpłatny. Zajęcia poprowadzili członkowie Stowarzyszenia „Środek Świata”.

W październiku 2006 r. Stowarzyszenie „InterCity” zorganizowało na Śródce międzynarodową wystawę sztuki pt. „RE: GENERACJA”. Jest to przedsięwzięcie realizowane w ramach większego projektu „Dzielnica Artystyczna”. Dzielnica Artystyczna” to projekt promowania zapomnianych, zniszczonych dzielnic Poznania poprzez szereg działań plastycznych, multimedialnych, performatywnych, które jednocześnie promują historyczne dzielnice miasta Poznania, jak i nasze regionalne tradycje.

W ramach prac artystycznych przeprowadzane były m.in: adaptacje na czas wystaw klatek schodowych kamienic, prelekcje na ścianach budynków, wystawy plenerowe, przedstawienia performerów itp.

Również w październiku, w ramach realizacji Strategii Rozwoju Narodowego Produktu Turystycznego „Trakt Królewsko-Cesarski” Urząd Miasta Poznania przy współfinansowaniu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego zorganizował imprezę pt. „Tu się Polska zaczęła …Dni Ostrowa Tumskiego i Śródki”. Celem „Dni…” było pogłębienie świadomości historycznej i popularyzowanie wiedzy na temat początków państwowości polskiej oraz narodzin Kościoła na ziemiach polskich, a także edukacja patriotyczna dzieci i młodzieży. W pierwszym dniu zorganizowana została konferencja popularno-naukowa pod hasłem „Tu się Polska zaczęła…”, pod nadzorem merytorycznym prof. Hanny Kóčka-Krenz, dyr. Instytutu Prahistorii UAM. W drugim i trzecim dniu zorganizowany został cykl imprez edukacyjno – kulturalnych. Dzieci i młodzież mogły wziąć udział w warsztatach ceramicznych i malarskich, obejrzeć przedstawienie teatralne, a także udać się na seans filmowy w kinie Malta, zaś dorośli uczestnicy – wysłuchać koncertów w wykonaniu poznańskich chórów.

Wśród działań programowych na Śródce nie mogło zabraknąć prac inwentaryzacyjnych w zakresie walorów i deficytów funkcjonalnych, przestrzennych i infrastrukturalnych. W tym celu dokonano inwentaryzacji urbanistycznej i przeprowadzono badania socjologiczne. Celem badań było przeprowadzenie szczegółowej analizy społeczno – demograficznej, gospodarczej oraz technicznej obszaru objętego etapem pilotażowym MPR. Ankietę przeprowadziła profesjonalna firma przy udziale miejscowych ankieterów. Ww. badania są przygotowaniem do działań „twardych” takich jak: renowacja przestrzeni publicznej i kamienic, restrukturyzacja handlu i usług, pozyskiwanie inwestorów itd.

Szczególnie ważnym elementem programu, pomyślanym jako czynnik inicjujący cały proces rewitalizacji na Śródce, jest projekt odbudowy mostu dla ruchu pieszego na rzece Cybinie, który ma połączyć Śródkę z Ostrowem Tumskim i pobudzić proces jej odnowy. W sprawie m.in. tego projektu Zarząd Województwa Wielkopolskiego podjął w lipcu br. decyzję o przyznaniu Miastu dofinansowania w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego (Działanie 3.3.1 Rewitalizacja obszarów miejskich), w kwocie ponad 8 mln zł. W tym roku most ma być wybudowany. Dla kontynuacji dalszego przeobrażenia przestrzeni publicznej potrzebny jest plan zagospodarowania przestrzennego. Aby doprowadzić do jego sporządzenia i uchwalenia, lokalna Rada Osiedla przy pomocy Urzędu Miasta Poznania opracowała Społeczną Koncepcję Zagospodarowania Śródki. Koncepcję starano się opracować w prostej i czytelnej dla wszystkich formie. Koncepcja ta została udostępniona do publicznego wglądu i będzie dyskutowana na specjalnie zorganizowanym spotkaniu. W porozumieniu z Radą Osiedla i Centrum Ekonomii Społecznej zorganizowano na Śródce lokalny punkt konsultacyjny. Istnieje zamiar przekazania koncepcji po dyskusji społecznej do wydziałów urzędu odpowiedzialnych za planowanie przestrzenne. Uchwalenie planu pozwoli m.in. na kontynuowanie budowy mostu Cybińskiego, poprzez organizowanie remontów ulic i placów Śródki.

Zabudowa mieszkaniowa na obszarach rewitalizowanych

Równolegle do prac nad programem operacyjnym dla Śródki trwały prace nad dokumentem „Miejski Program Rewitalizacji – druga edycja”, który został uchwalony przez Radę Miasta Poznania w październiku 2006 r. Na tym etapie zaproponowano rozszerzenie obszaru Śródki o Ostrów Tumski i Chwaliszewo.

Do drugiej edycji Miejskiego Programu Rewitalizacji wybrano również obszar położony poza ścisłym centrum, w bezpośrednim sąsiedztwie Międzynarodowych Targów Poznańskich, w dwóch śródmiejskich dzielnicach przyłączonych do miasta w XIX wieku, tj. na Jeżycach i Łazarzu. Położony jest na osi ważnych, ze względu na handel, usługi i transport zbiorowy, ulic Kraszewskiego, Szylinga i Matejki oraz przecinany równie ważnymi ze względów funkcjonalnych, radialnymi w układzie miasta, ulicami Bukowską, Grunwaldzką i Głogowską. Jest objęty ochroną konserwatorską, miejscem bogatym w zabytki urbanistyki, architektury i sztuki oraz wiele atrakcji turystycznych o dużym znaczeniu w skali miasta i kraju. Jest położony na styku z Traktem Królewsko-Cesarskim i w pobliżu poznańskiego dworca głównego PKP.

Obszar ten posiada duży potencjał o znaczeniu historycznym, kulturowym oraz dla usług, turystyki i rekreacji. Dla zachodniej części miasta jest obszarem o znaczeniu centrotwórczym. Część obszaru „Jeżyce – Łazarz” obejmują tereny zdegradowane przestrzennie i funkcjonalnie oraz zabudowa wymagająca odnowy i upełnienia. Obszary zdegradowane to głównie tereny przeznaczone do zabudowania lub restrukturyzacji, a także poprzemysłowe i powojskowe. W niektórych przypadkach, przedłużający się stan bezładu, grozi dalszą degradacją tych obszarów. Wymagają wsparcia działania w zakresie rewaloryzacji i bezpieczeństwa, a niekiedy dostępności obszarów publicznych (uczelnie, szkoły, parki, ulice). Niektóre ulice wymagają przewartościowania w zakresie funkcji miejskich. Pośrednio, dodatkowymi barierami rozwoju obszaru „Jeżyce – Łazarz” są dwie z głównych ulic miejskich: Dąbrowskiego (poza obszarem) i Głogowska (na styku) prowadzące ruch tranzytowy. Sytuacja przestrzenno – funkcjonalna obszaru, stanowi istotną przeszkodę w realizowaniu celów rozwojowych miasta.

Istniejące funkcje mieszkalne i substancja budowlana ulegają postępującej dekapitalizacji. Wymagają odnowy, zarówno w sensie społeczno – gospodarczym jak i przestrzennym, wartościowe kompleksy zabudowy mieszkaniowej. Jednym z nich jest najwspanialszy, poznański kompleks kamienic mieszkalnych, zespół Johowa (nieukończony). Inicjator tego przedsięwzięcia, Max Johow powołał w 1902 r. spółkę, dla której wykonał plan regulacyjny całości. Przypuszcza się, że udział w projektowaniu założeń brał wybitny urbanista niemiecki, działający podówczas w Poznaniu, Joseph Stübben. Projekt zespołu przewidywał nie tylko gabaryty budynków, ale także ich obrysy i ogólne dyspozycje wnętrz.  Kamienice kształtowane były pod wpływem najnowszych rozwiązań berlińskich, skupionych na próbach pogodzenia utrzymania intensywności zabudowy z podniesieniem jakości życia mieszkańców. Osiągano to przez likwidację oficyn. W zamian, struktury budynku były rozbudowywane w głąb działki, wokół niewielkiego podwórka – szybu, na które otwierały się okna tylko pomieszczeń gospodarczych i podrzędnych, jak toalety, łazienki, kuchnie, ewentualnie pokoje służby. Miał on służyć wentylacji mieszkań. Pozostałe pomieszczenia wychodziły oknami na ulicę (salony, biblioteki, gabinety), bądź na tyły (sypialnie), na silnie zazieleniony ciąg przenikający wskroś cały kwartał.

W kamienicach na każdym piętrze były dwa bądź jedno mieszkanie. Rola poszczególnych architektów ograniczała się do dopracowania szczegółów układu wnętrz oraz rozwiązania elewacji. Starając się podnieść jakość, i tak z rozmachem kształtowanego założenia, szczególnie często stosowano kostium neobarokowy. Pojawiają się tu też formy średniowieczne oraz secesyjne. Obok Maxa Johowa projektowali tu najwybitniejsi ówcześni architekci poznańscy, jak Emil Asmus, Max Biele i Karl Roskam. W 1910 r. kryzys budowlany spowolnił inwestycję, a wojna ją całkowicie przerwała. Zabudowano mniej więcej połowę przewidywanych działek z całego kompleksu. Ten oto kompleks, obok Śródki, jest obszarem pilotażowym dla działań związanych z odnową zespołów zabudowy mieszkaniowej. Obecnie rozpoczęto prace nad określeniem zakresu działań, które powinny być prowadzone na obszarach objętych Miejskim Programem Rewitalizacji dla poprawy jakości substancji mieszkaniowej i usługowej, a w szczególności dotyczących: renowacji zasobów komunalnych i będących współwłasnością miasta oraz wsparcia działań prywatnych właścicieli kamienic poprzez wypracowanie narzędzi zachęcających do prowadzania remontów i zagwarantowania ich długotrwałych efektów. M.in. rozważane są zasady postępowania dotyczące: komunalnego zasobu mieszkaniowego, udzielenia pomocy mieszkaniowej osobom zamieszkałym na obszarach objętych, przyznawania specjalnych dodatków mieszkaniowych i specjalnych zasiłków celowych, wprowadzenia ulg lub zwolnień w podatku itp. Jeśli efekty tych prac będą pozytywne, zostaną z pewnością zastosowane również na innych obszarach.

 Podsumowanie

Opisane elementy Miejskiego Programu Rewitalizacji próbujemy w Poznaniu realizować tak, aby wzajemnie się one wspierały (uzyskanie synergii). W ten sposób spodziewamy się sprawniej osiągnąć zamierzone efekty.

Wśród spodziewanych efektów tych działań można wymienić m.in.:

• Przywrócenie obszarowi Śródka – Ostrów Tumski – Chwaliszewo integracji przestrzenno-funkcjonalnej z resztą miasta oraz jego znaczenia jako ważnego miejsca historyczno-kulturowego związanego z początkiem polskiej państwowości, a przez to wzrostu poczucia tożsamości narodowej, regionalnej i lokalnej oraz poczucia więzi z europejskim obszarem kulturowym i cywilizacyjnym.

• Powstanie obszarów o wysokich walorach krajobrazu kulturowego i naturalnego oraz funkcji rekreacyjnych i turystycznych w powiązaniu z Traktem Królewsko-Cesarskim.

• Odzyskanie możliwości rozwoju walorów ekologicznych, przestrzenno – funkcjonalnych oraz wartości historyczno – kulturowych.

• Poprawę i zwiększenie atrakcyjnych, śródmiejskich lokalizacji mieszkaniowych.

• Powstanie nowych miejsc pracy w obszarze kultury, turystyki i rekreacji, handlu i gastronomii.

• Poprawę sytuacji w zakresie jakości życia, przestępczości i bezpieczeństwa.

Jedną z widocznych już w tej chwili korzyści wynikających z prowadzonego dotąd procesu rewitalizacji jest możliwość integrowania się społeczności lokalnych wokół określonych celów rozwojowych miasta. W społecznościach lokalnych istnieje potencjał i wola włączania się do rozwiązywania miejscowych problemów. Społeczności te chcą mieć wpływ na planowane w programie rewitalizacji zmiany. Program powoduje konieczność stosowania nowych metod współdziałania w relacjach urząd – lokalne społeczności. Może przyczynić się do odbudowy społeczeństwa obywatelskiego. Pełni również funkcje koordynacyjne wobec działań różnorakich partnerów m.in. organizacji społecznych, gospodarczych i pozarządowych, zaangażowanych w te działania na danym obszarze. Niebagatelnym czynnikiem działania w procesie rewitalizacji jest także możliwość uzyskania dofinansowania do przedsięwzięć rewitalizacyjnych z funduszy UE.

Literatura

[1] „Plan Rozwoju Miasta Poznania na lata 2005 – 2010”, uchwała nr LVI/592/IV/2004 Rady Miasta Poznania z dnia 23 listopada 2004 roku.

[2] „Założenia Miejskiego Programu Rewitalizacji”, Stanowisko Doraźnej Komisji RMP ds. Rewitalizacji z dnia 20 września 2005 r.

[3] „Strategia Rozwoju Narodowego Produktu Turystycznego Trakt Królewsko–Cesarski w Poznaniu”, Uchwała Nr LXXXVII/988/IV/2006 Rady Miasta Poznania z dnia 7 lutego 206

[4] Projekt budowlany „Budowa Mostu Cybińskiego między Śródką a Ostrowem Tumskim w Poznaniu”, PUT Intercor Sp. o.o. z Zawiercia.

[5] Natalia Szwarc, strony internetowe www.poznan.pl/rewitalizacja.

Elektrownia EC1, Łódź

Obrazek

FUNKCJA PRZED REWITALIZACJĄ: Elektrociepłownia Łódzka EC1
FUNKCJA PODSTAWOWA: Centrum Nauki i Techniki(EC1 Zachód),
Kulturalno- artystyczna(EC1 Wschód)
FUNKCJE DODATKOWE: Kino Sferyczne 3D (EC1 Zachód),
jezioro pamięci, planetarium, studia i warsztaty, galeria, teatr dźwięku, sale seminaryjno-konferencyjne (EC1 Wschód)
KRAJ: Polska
MIASTO: Łódź
LOKALIZACJA W STRUKTURZE MIASTA: Śródmieście
ADRES: ul. Targowa 1/3
POWIERZCHNIA UŻYTKOWA BUDYNKU:
EC1 Wschód 18 290 m2, EC1 Zachód 10 340 m2
PROJEKT: 2007
PRACE REWITALIZACYJNE: 2007-2015
AUTORZY PROJEKTU:
EC1 Wschód: ,,Home of Houses” Sp. z o.o. , arch. Rafał Mysiak
EC1 Zachód , EC1 Południowy Wschód:
Biuro Realizacji Inwestycji FRONTON Sp. z o.o.
oraz Mirosław Wiśniewski Architektura i Urbanistyka Sp. z o.o.

 

CHARAKTERYSTYKA OBSZARU PRZED REWITALIZACJĄ

1

Łódzka elektrownia EC1 znajdująca się przy ulicy Targowej była pierwszym tego typu obiektem w mieście. Prace nad jej budową rozpoczęto w 1906 roku, a zaledwie półtora roku później uruchomiono produkcję i przesył energii elektrycznej. Obiekt ten pełnił swoją pierwotną funkcję aż do 2001 roku. Formy architektoniczne poszczególnych obiektów wchodzących w skład kompleksu stanowiły połączenie elementów secesyjnych z coraz wyraźniejszymi akcentami o charakterze modernistycznym. W ich budowie na szeroką skalę zastosowano konstrukcje stalowe oraz nowatorski na owe czasy żelbet. EC1 była i nadal jest jedyną w Polsce elektrownią, której gmach podobnie jak wnętrze zostały zbudowane w modnym wówczas stylu secesyjnym. Teren elektrowni dzielił się na:

EC-1 Wschód- zespół obiektów pierwszej elektrociepłowni, oddany do użytku w 1907 r. w którego skład wchodziły: maszynownia, rozdzielnia, kotłownia, pompownia, komin, warsztaty

EC1 Zachód- zespół budynków składający się ze zmiękczalni wody, rozdzielni, maszynowni, pompowni, kotłowni, chłodni, straży pożarnej, basenu żużla oraz lokomotywowni który to zaczął funkcjonować nieco później bo w roku 1930.

4

3

2

 

CELE I ZAŁOŻENIA REWITALIZACJI

 

Podstawowym zadaniem planistycznym było stworzenie przestrzeni publicznej łączącej różne elementy obszaru EC1, umożliwiając jej funkcjonalne powiązanie z zewnętrznymi – w stosunku do rewitalizowanego obszaru – przestrzeniami miejskimi. Wyjątkowy, postindustrialny, w większości zachowany w niezmienionej formie od czasu zatrzymania produkcji energii, klimat obszaru objętego projektem nakazuje poszanowanie stanu obecnego terenu i zabudowań elektrowni EC1. Znajduje on wyraz w zachowaniu, a po przeprowadzeniu prac konserwatorskich, wykorzystaniu dla organizacji przestrzeni otwartych, odkrytych basenów nieistniejących już chłodni, w których ludzkie inwestycje przemysłowe weszły w interakcję z powracającymi w to miejsce siłami natury: wody i słońca. Częściowo zachowane będą również występujące formy industrialnego wyposażenia terenu, jak słupy trakcji elektrycznych, ciągi rur technologicznych i inne.

OPIS DZIAŁAŃ REWITALIZACYJNYCH

7

Część zachodnią Łódzkiej fabryki EC1 postanowiono zaadoptować jako Centrum Nauki i Techniki prowadzone przez Instytucję Kultury „EC1 Łódź – Miasto Kultury” Poszanowanie wartości historycznej zachowanego, w dużym stopniu, oryginalnego wyposażenia obiektów, a jednocześnie potrzeba wykorzystania atrakcyjnych postindustrialnych klimatów budynków i wnętrz dla nowych funkcji została ujęta przez autorów koncepcji architektonicznej w strategiczną decyzję: wnętrza najważniejszych, najwartościowszych historycznie budynków: rozdzielni, maszynowni, kotłowni i chłodni kominowej wraz z ich wyposażeniem zostaną w pełni zachowane wzdłuż ich osi podłużnych. Po drugiej stronie osi dokonana zostanie, po znacznym oczyszczeniu, adaptacja wnętrz dla ich nowych funkcji. Koncepcja Interaktywnego Centrum Nauki opiera się na założeniu, że istniejąca część elektrociepłowni, wraz z zachowanymi w niej zabytkowymi urządzeniami, stanie się bazą narracji historycznej tj. przywołującej czasy uruchomienia i funkcjonowania obiektu. Na tej podstawie zostanie również wytyczony główny szlak zwiedzania: od kotłów poprzez przepompownię do sterowni oraz szlak szczegółowy i niezależne przestrzenie rozrywkowo – kulturalne. Klamrą narracji architektonicznej będzie industrialny nastrój pomieszczeń, uzupełniony o elementy interaktywne i multimedialne. Konsekwentnie realizowany będzie nie tylko w przestrzeniach przeznaczonych na stałe ekspozycje tematyczne, ale i przykładowo w przestrzeni Rozdzielni przeznaczonej m.in. do pełnienia funkcji kulturalnych i rozrywkowych. Funkcje te będą pełnić również obiekty nowo dobudowane (znajdujące się na południowej stronie kompleksu). Elementy wewnętrznej infrastruktury zostaną maksymalnie wykorzystane – zachowane i zrekonstruowane. Przestrzeń, która zostanie oddana zwiedzającym do użytku musi być elastyczna, przystosowana do zmian i upgrade’owania, by zawsze mogła pełnić funkcje inspirujące i kształcące. Ważnym elementem będzie też angażowanie w wystawę naturalnych sił i zjawisk związanych z tematem energii naturalnej jak: wykorzystywanie do eksperymentów naturalnego światła, ruchu powietrza, wiatru, wody (w chłodni kominowej) np. poprzez umieszczenie w ekspozycji małych, kinetycznych elementów architektury. Te same źródła energii będą wykorzystane dla stworzenia kinetycznych rzeźb i instalacji przed wejściem do przestrzeni interaktywnego Centrum Nauki i Techniki.

6

5

 

W ramach rewitalizacji ustalono że Elektrowni EC-1 Wschód zostaną nadane nowe funkcje kulturowo-artystyczne, które będą prowadzone w ramach ,,Centrum Sztuki Filmowej”. Będzie to przestrzeń otwarta dla artystów, młodych, utalentowanych osób, które chcą się wyrazić przez daną dziedzinę sztuki. Budynek będzie dysponował wystarczającą przestrzenią do tego, jak i salami warsztatowymi i seminaryjnymi, a także pokojami gościnnymi dla wykładowców, studentów, artystów wraz z wymaganą infrastrukturą. Będzie to również przestrzeń, z której będą mogły korzystać inne instytucje organizujące imprezy kulturalno – edukacyjne dla mieszkańców Łodzi, jak i osób przyjeżdżających spoza miasta. Mimo, że ponad stuletnia elektrownia prezentowała się nader okazale, stan zachowania zabytkowej architektury industrialnej wymagał szeroko zakrojonych prac konserwatorskich. Jednocześnie zarówno członkowie Fundacji Sztuk Świata jak i projektanci  od samego początku zapewniali, że nie postrzegali swego zadania jako „jedynie procesu czyszczenia cegieł i pozostawienia bryły tak jak zbudowano ją 100 lat temu”. Postanowili w bardziej doraźny sposób zaingerować w wygląd bryły inspirując się filmami sci fiction  skutkiem czego było zaprojektowanie niecodziennej szklano-blaszanej dobudówki która stała się wizytówką całego założenia projektowego.

10

9

8

 

OCENA EFEKTÓW REWITALIZACJI PO PEWNYM OKRESIE UŻYTKOWANIA

Obiekt nie został jeszcze oddany do użytku a już na swoim koncie może poszczycić się wygraną w plebiscycie na Bryłę Roku 2013.

ŹRÓDŁA INFORMACJI:

http://www.architektura.info/index.php/architektura/polska_i_swiat/ec_1_w_lodzi_rewitalizacja_przestrzeni_poprzemyslowych

http://metro.gazeta.pl/Portfel/56,135227,15635143,EC1_w_Lodzi__Od_starej_elektrowni_do_BRYLY_ROKU_2013.html

http://www.bryla.pl/bryla/56,85301,15635143,Co_dalej_,,4.html

http://pl.wikipedia.org/wiki/Elektrownia_przy_ul._Targowej_w_%C5%81odzi

http://www.invest.lodz.pl/aktualnosc/150/5/0

 

 AUTOR OPRACOWANIA:

Amadeusz Grzesiak